Bu durum, konkordato sürecinin en kritik ve belki de en az bilinen aşamalarından birini ele almaktadır. Konkordato süreci, mahkemenin projeyi onaylaması (tasdik) ile sona ermiş gibi görünse de, bazı durumlarda bu kararın geri alınması veya geçersiz kılınması mümkündür. Hukuk literatüründe ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında bu durum “Konkordatonun Feshi” veya yaygın adıyla “Konkordato İptal Davası” olarak adlandırılır.
Tasdik Edilmiş Konkordato İptal Edilebilir mi?
Evet, mahkeme tarafından tasdik edilen ve kesinleşen bir konkordato projesi, belirli şartların varlığı halinde iptal edilebilir. Kanun koyucu, borçluya sağlanan bu büyük imtiyazın (borç indirimi ve vade) kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla “fesih” mekanizmasını düzenlemiştir.
Konkordatonun iptali (feshi) iki şekilde karşımıza çıkar:
- Kısmi Fesih: Borçlunun konkordato şartlarını sadece belirli bir alacaklıya karşı yerine getirmemesi durumunda, sadece o alacaklıyı ilgilendiren iptaldir.
- Tamamen Fesih (Genel İptal): Borçlunun konkordatoyu sakat bir şekilde (kötü niyetle) onaylattığının anlaşılması durumunda, tüm projenin çöpe atılmasıdır.
İptal Sebepleri
Konkordatonun tamamen feshi veya iptali için en temel sebep **”Kötü Niyet”**tir. İİK m. 308/e uyarınca, borçlunun konkordatoyu kötü niyetle sakatladığı ispat edilirse, her alacaklı konkordatonun feshini isteyebilir. Somut olarak iptal sebepleri şunlar olabilir:
- Malvarlığının Gizlenmesi: Borçlunun, konkordato projesi devam ederken veya tasdik aşamasında bazı taşınmazlarını, araçlarını veya nakit varlıklarını beyan etmediğinin sonradan ortaya çıkması.
- Yanıltıcı Bilgi ve Belge Sunulması: Şirketin mali tablolarının (bilanço, mizan) kasten hatalı düzenlenmesi, borç miktarının olduğundan fazla veya varlıkların olduğundan az gösterilmesi.
- Muvazaalı (Danışıklı) Alacaklılar: Borçlunun, oylamada çoğunluğu sağlamak için kendisine yakın kişileri “alacaklı” gibi gösterip sahte borç senetleri ile projeyi onaylatması.
- Gizli İmtiyazlar: Bazı alacaklılara, konkordato projesi dışında gizli ödemeler yapılması veya onlara diğer alacaklılardan daha avantajlı şartlar sunulması.
Dava Açma Hakkına Sahip Olanlar
Konkordato iptal davasını açma hakkı, borçludan alacağı bulunan ve konkordato tasdik kararından etkilenen her alacaklıya tanınmıştır.
- Projeye Kabul Oyu Verenler: Hatta projeye başlangıçta “evet” oyu vermiş olan bir alacaklı bile, eğer borçlunun kendisini yanılttığını (örneğin gizlenen bir malı sonradan öğrendiğini) ispat ederse iptal davası açabilir.
- Projeye İtiraz Edenler: Tasdik duruşmasında projeye karşı çıkan alacaklılar, kötü niyetin varlığı halinde bu davayı açmaya en aday gruptur.
- İstisna: Konkordato komiserinin veya mahkemenin bu davayı resen (kendiliğinden) açma yetkisi yoktur; dava mutlaka bir alacaklı tarafından ikame edilmelidir.
Dava Süresi ve Mahkemesi
Konkordato iptal davası, borçlunun ticari itibarını ve piyasa dengelerini sarstığı için belirli süre ve yetki kurallarına tabi kılınmıştır.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Dava, konkordato kararını veren Asliye Ticaret Mahkemesi‘nde açılmalıdır. Süreci en iyi bilen mahkeme burası olduğu için “dosyanın bütünlüğü” ilkesi gereği yetki bu mahkemeye verilmiştir.
- Zamanaşımı / Hak Düşürücü Süre: Kanun koyucu, “kötü niyetle sakatlanma” nedeniyle açılacak tamamen fesih davası için tasdik kararından itibaren 2 yıllık bir üst sınır öngörmüştür. Bu süre geçtikten sonra, kötü niyet öğrenilse dahi konkordatonun tamamen feshi istenemez (ancak şahsi haklar saklı kalabilir).
İptali’nin Alacaklılara Etkisi
Konkordatonun tamamen feshi (iptali) kararı kesinleştiğinde, borçlu üzerindeki tüm koruma kalkanları bir anda parçalanır. Bu kararın alacaklılar üzerindeki etkileri şöyledir:
- Borçların Eski Haline Dönmesi: Konkordato ile yapılan tüm indirimler (tenzilatlar) iptal olur. Örneğin, borcun %50’sinin silinmesine karar verilmişse, iptal sonrası borcun tamamı (%100) üzerinden işlem yapılır.
- Takiplerin Canlanması: Durmuş olan tüm icra takipleri anında canlanır. Alacaklılar hiçbir yeni işleme gerek kalmaksızın haciz ve satış talep edebilirler.
- İflas Kararı: İİK m. 308/e uyarınca, konkordatonun tamamen feshi kararı verildiğinde mahkeme, şartları varsa borçlunun iflasına da resen karar verebilir.
- Kazanılmış Hakların Korunması: İptal kararına kadar borçlu tarafından dürüst alacaklılara yapılmış olan ödemeler geri istenmez; ancak bu ödemeler ana borçtan mahsup edilir.
Yargıtay İçtihadı
Yargıtay, konkordato iptal davalarında “ispat külfeti” ve “kötü niyetin somutluğu” üzerinde durmaktadır. Güncel Yargıtay kararlarına göre:
- Soyut İddialar Yetersizdir: Sadece “borçlu mal kaçırıyor olabilir” gibi soyut iddialarla konkordato iptal edilemez. Alacaklı, hangi malın, hangi tarihte, hangi bedelle ve kimin üzerinden kaçırıldığını somut delillerle (tapu kaydı, banka dekontu vb.) ispatlamalıdır.
- Tasdik Şartlarının İhlali vs. Kötü Niyet: Mahkemeler, borçlunun sadece taksit ödememesini “tamamen fesih” sebebi değil, “kısmi fesih” sebebi olarak görür. Tamamen fesih (iptal) için mutlaka tasdik aşamasında bir hile veya hileli yönlendirme olmalıdır.
- Dürüstlük Kuralı: Yargıtay, alacaklının bu davayı sadece borçluya zarar vermek için açıp açmadığını da denetlemektedir.