Tasarrufun iptali, borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı şüpheli işlemlerin (satış, bağış, devir vb.), mahkeme kararıyla hükümsüz kılınması ve kaçırılan o malın sanki hiç satılmamış gibi borçlunun mal varlığına geri döndürülmesini sağlayan hukuki bir davadır. İcra ve İflas Kanunu’nun 277. ve devamı maddelerinde düzenlenen bu kurum, alacaklıların “mal kaçırma” oyununa karşı en güçlü silahıdır.
Bu dava genellikle şu durumlarda açılır: Borçlu, haciz geleceğini anlayınca evini karısının üzerine yapar, arabasını çok düşük bedelle arkadaşına satar veya şirketindeki değerli makineleri başka bir şirkete devreder. Alacaklı (veya iflas idaresi), bu işlemlerin kötü niyetli olduğunu ispatlarsa, mahkeme satışı iptal etmez ancak alacaklıya “O mal üzerinden alacağını tahsil etme yetkisi” verir. Yani mal üçüncü şahısta kalsa bile, alacaklı o malı sattırıp parasını alabilir.
Konkordato ve iflas süreçlerinde tasarrufun iptali davaları, “masa mevcudunu” artırmak için açılır. Özellikle iflasın açılmasından önceki 1 veya 2 yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar, bağışlar veya ticari teamüle aykırı ödemeler (para yerine mal vermek gibi) kanunen “batıl” sayılır ve iptale tabidir.