Türk hukuk sisteminde borçlu şirketlerin mali durumlarını toparlamaları ve iflastan kurtulmaları için öngörülen mekanizmalar, zaman içerisinde büyük değişimlere uğramıştır. Bir döneme damga vuran “İflas Ertelemesi” kurumu, 2018 yılında yapılan köklü bir yasal reformla tarihin tozlu raflarına kaldırılmış ve yerini revize edilmiş, daha denetlenebilir bir “Konkordato” sistemine bırakmıştır.
İflas Ertelemesi Nedir?
2018 yılı öncesinde uygulanan iflas ertelemesi, borca batık (pasifleri aktiflerinden fazla) olan bir sermaye şirketinin veya kooperatifin, sunduğu bir “iyileştirme projesi” kapsamında iflasının belirli bir süre durdurulmasıydı.
- Mahkeme Koruması: Şirket, mahkemeye sunduğu projenin ciddi olduğunu ispatlarsa, mahkeme iflasın ertelenmesine karar verir ve şirkete bir kayyım atardı.
- Takiplerin Durması: Bu karar ile birlikte şirkete karşı yapılan tüm icra takipleri durur, yeni takip yapılamazdı.
- Süre: İflas ertelemesi başlangıçta 1 yıl için verilir, ancak uzatmalarla birlikte bu süre 5 yıla kadar çıkabilirdi.
- Odak Noktası: Sistemin temel amacı, şirkete zaman kazandırarak borçlarını ödeyebilir hale gelmesini sağlamaktı.
Neden Kaldırıldı? (2018 Reformu)
İflas ertelemesi, teoride çok faydalı görünse de uygulamada ciddi suistimallere yol açmıştı. 15 Mart 2018 tarihinde yayımlanan 7101 sayılı Kanun ile bu kurumun yürürlükten kaldırılmasının temel nedenleri şunlardır:
- Süreçlerin Uzunluğu: 5 yıla varan erteleme süreleri, alacaklıların alacaklarına kavuşmasını imkansız hale getiriyordu.
- Alacaklıların Dışlanması: İflas ertelemesinde alacaklıların süreç üzerinde neredeyse hiçbir söz hakkı yoktu. Karar, sadece borçlu ve mahkeme (bilirkişi raporuyla) arasında alınıyordu.
- Kötü Niyetli Kullanım: Şirketler, borç ödeme niyetinden ziyade sadece zaman kazanmak ve mal kaçırmak için bu yolu “zırh” olarak kullanmaya başlamıştı.
- Ekonomik Tıkanıklık: Piyasada “zombi şirketler” olarak adlandırılan, aslında batık olan ama hukuki koruma sayesinde faaliyetine devam eden firmalar türemiş, bu da ticaret güvenliğini sarsmıştı.
Yerini Alan Konkordato Sistemi
2018 reformuyla birlikte iflas ertelemesi kaldırılırken, İcra ve İflas Kanunu’ndaki mevcut Konkordato kurumu yeniden dizayn edildi. Yeni sistem, iflas ertelemesinin “borçlu odaklı” yapısını, “alacaklı ve borçlu dengesi” üzerine kurulan bir yapıya dönüştürdü.
- Demokratik Süreç: Konkordatonun tasdik edilebilmesi için alacaklıların belirli bir çoğunluğunun (hem sayı hem alacak miktarı bakımından) projeye “Evet” demesi zorunlu kılındı.
- Sıkı Denetim: Kayyım yerine, daha geniş yetkilere sahip ve mahkemeye düzenli rapor sunan Konkordato Komiseri müessesesi güçlendirildi.
- Sınırlı Süre: Süreler makulleştirildi. Geçici ve kesin mühletlerin toplamı, olağanüstü durumlar hariç yaklaşık 23 ayla sınırlandırıldı.
İki Sistem Arasındaki Temel Farklar
İflas ertelemesi ile güncel konkordato sistemi arasındaki farkları şu başlıklar altında özetleyebiliriz:
A. Borca Batıklık Şartı İflas ertelemesine başvurmak için şirketin mutlaka “borca batık” (teknik iflas) olması gerekiyordu. Konkordatoda ise borca batıklık şart değildir; borçlarını ödeyememe tehlikesi altında olan veya vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen her dürüst borçlu başvurabilir.
B. Alacaklıların Onayı İflas ertelemesinde alacaklıların rızası aranmazdı; mahkeme karar verirdi. Konkordatoda ise alacaklılar toplantısı yapılır ve alacaklıların onaylamadığı bir proje mahkemece (istisnalar hariç) tasdik edilemez.
C. Faiz İşleyişi İflas ertelemesinde kural olarak faizler işlemeye devam ederdi. Konkordatoda ise mühlet kararıyla birlikte (rehinli alacaklar hariç) adi alacaklara faiz işlemesi durur. Bu, borçlunun mali yükünü hafifleten en büyük farklardan biridir.
D. İyileştirme vs. Ödeme Planı İflas ertelemesi bir “iyileştirme” vaadiydi. Konkordato ise somut bir “ödeme planı”dır. Borçlu, alacaklılara borcun ne kadarını, ne zaman ve nasıl ödeyeceğini net bir takvimle sunar.
2018 Öncesi Uygulama Örnekleri
Geçmişte iflas ertelemesi, özellikle büyük sanayi kuruluşları ve perakende devleri tarafından sıkça kullanılırdı.
- Birçok tekstil ve inşaat firması, 2010-2016 yılları arasında 5 yıllık erteleme sürelerini sonuna kadar kullanmış, ancak bu sürenin sonunda şirketlerin büyük bir kısmı yine de iflas etmekten kurtulamamıştı.
- Bu dönemde alacaklı bankalar ve tedarikçiler, dosyaların yıllarca sürmesi nedeniyle büyük zararlara uğramış, bu da sistemin “alacaklı haklarını gasp ettiği” yönündeki eleştirileri zirveye taşımıştı.
Günümüzde Geçerli Alternatifler
İflas ertelemesinin kaldırılmasından sonra, mali güçlük içindeki şirketler için bugün üç ana yol bulunmaktadır:
- Adi Konkordato: En yaygın kullanılan yöntemdir. Mahkeme koruması altında borçların yapılandırılmasıdır.
- Finansal Yeniden Yapılandırma (FYY): Sadece bankalarla (finansal kuruluşlarla) yapılan, mahkeme dışı, gizli bir uzlaşma yoludur. Şirketin piyasa borcu az, banka borcu çoksa tercih edilir.
- Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato: Şirketin yaşatılamayacağı anlaşıldığında, varlıkların alacaklılar kontrolünde hızlıca tasfiye edilmesidir.