Konkordato süreci, borçlu için bir koruma sağladığı kadar, ağır denetim yükümlülükleri ve belirli kısıtlamaları da beraberinde getiren hukuki bir prosedürdür. Süreç başladıktan sonra borçlu firmanın mali durumunun beklenenden hızlı düzelmesi, dış kaynaklı bir yatırım alması veya tam tersi şekilde sürecin maliyetlerini karşılayamaz hale gelmesi durumunda konkordatodan feragat gündeme gelebilir.
Peki, bir kez mahkemeye başvurup mühlet alan borçlu, bu “hukuki zırhı” kendi isteğiyle çıkarıp atabilir mi?
Konkordatodan Feragat Nedir?
Hukuk muhakemeleri usulünde feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Konkordato bağlamında feragat; borçlunun mahkemeye sunduğu konkordato projesinden ve kendisine tanınan mühlet korumasından kendi özgür iradesiyle vazgeçmesi anlamına gelir.
- Tek Taraflı İrade Beyanı: Feragat, kural olarak alacaklıların veya mahkemenin onayına tabi olmayan, borçlunun tek taraflı iradesiyle sonuç doğuran bir işlemdir.
- Vazgeçme Nedenleri: Şirketin bir beyaz şövalye (yatırımcı) bulması, borçların haricen (mahkeme dışı) yapılandırılması veya konkordato maliyetlerinin (komiser ücreti, ilan giderleri vb.) karşılanamaması feragat nedenleri arasında sayılabilir.
Hangi Aşamada Feragat Mümkün?
Konkordato süreci uzun bir takvime yayıldığı için feragatin zamanlaması, sürecin akıbetini belirler:
- Geçici Mühlet İçinde: En sık rastlanan feragat aşamasıdır. Borçlu, henüz yolun başındayken sürecin kendisine göre olmadığını anlayıp talebini geri çekebilir.
- Kesin Mühlet İçinde: Kesin mühlet verildikten sonra da feragat mümkündür. Ancak bu aşamada dosya tekemmül etmiş, komiser raporları hazırlanmış ve alacaklılar beklenti içine girmiş olduğu için mahkeme feragat dilekçesini daha titiz inceler.
- Tasdikten Önce: Mahkeme konkordato projesini onaylamadan (tasdik kararından) önceki her aşamada feragat edilebilir. Ancak proje tasdik edildikten sonra artık feragat değil, ancak “konkordatonun feshi” hükümleri işletilebilir.
Feragatin Hukuki Sonuçları
Borçlu feragat dilekçesini mahkemeye sunduğu anda, süreçteki tüm dengeler değişir:
- Mühlet Kararlarının Kalkması: Mahkeme, feragat nedeniyle davanın reddine ve verilmiş olan tüm geçici/kesin mühletlerin kaldırılmasına karar verir.
- Koruma Zırhının Kaybı: Borçluyu icra takiplerine karşı koruyan yasal engel ortadan kalkar.
- Tedbirlerin Hükümsüzlüğü: Borçlunun malvarlığı üzerine konulan, hacizleri engelleyen veya yönetimi kısıtlayan tüm ihtiyati tedbirler derhal kalkar.
- Giderlerin Ödenmesi: Borçlu, feragat etse dahi o güne kadar yapılmış olan yargılama giderlerinden ve konkordato komiserinin ücretinden sorumludur.
Alacaklıların Durumu
Feragat, alacaklılar için “bekleme” döneminin sona ermesi ve “hücum” döneminin başlaması demektir.
- Eski Takipler: Mühlet nedeniyle durmuş olan tüm icra takipleri, alacaklıların talebiyle kaldığı yerden devam eder.
- Yeni Takipler: Alacaklılar, feragat kararının ilanıyla birlikte borçluya karşı her türlü yeni icra takibi (haciz, rehnin paraya çevrilmesi vb.) başlatabilirler.
- Zamanaşımı: Mühlet süresince duran zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, feragatle birlikte tekrar işlemeye başlar.
Kritik Uyarı: Feragat eden bir borçlunun kapısında, feragat kararının ertesi günü onlarca icra memuru görmesi işten bile değildir. Bu nedenle feragat, arkasında sağlam bir ödeme planı veya anlaşma yoksa “mali intihar” anlamına gelebilir.
İflas Yolunun Açılması
Konkordatodan feragat edildiğinde mahkeme süreci sonlandırır; ancak borçlu iflasa tabi bir şahıs veya şirketse mahkeme şu ayrımı yapar:
- Doğrudan İflas Şartları Yoksa: Mahkeme davayı feragat nedeniyle reddeder ve dosyayı kapatır. Borçlu “müflis” olmaz, sadece icra baskısıyla baş başa kalır.
- Doğrudan İflas Şartları Varsa (İİK m. 292): İşte en tehlikeli senaryo budur. Eğer dosyadaki komiser raporları borçlunun “borca batık” olduğunu ve “ödemeleri tatil ettiğini” net bir şekilde ortaya koymuşsa, mahkeme borçlu feragat etse dahi resen (kendiliğinden) borçlunun iflasına karar verebilir.
Yani borçlu “Vazgeçtim, dükkanı kendim çevireceğim” derken, mahkeme “Hayır, sen artık bittin, seni tasfiye ediyorum” diyerek iflas kararı verebilir.
Pratikte Nadir Başvurulan Bir Yol mı?
Konkordatodan feragat, uygulamada çok sık rastlanan bir durum değildir; ancak belirli senaryolarda hayat kurtarıcı olabilir:
- Yatırımcı Girişi: Büyük bir sermaye girişi sağlandığında, şirketin konkordato damgasından kurtulup piyasa itibarını geri kazanması için feragat yoluna gidilir.
- Maliyet Yönetimi: Şirket, konkordato harçlarını ve her ay ödenen yüksek komiser ücretlerini karşılayamaz hale geldiğinde “zararın neresinden dönülse kardır” mantığıyla feragat edebilir.
- Bankalarla Anlaşma: Eğer ana borç yükünü oluşturan bankalarla dışarıda (FYY kapsamında) bir anlaşma sağlanmışsa, mahkeme sürecine gerek kalmayabilir.