- Uluslararası Ticari Sözleşmeler
Uluslararası bir ticari işlemin kalbi, taraflar arasında akdedilen sözleşmedir. Bu sözleşmeler, yerel sözleşmelerden farklı olarak “yabancılık unsuru” taşır ve olası bir uyuşmazlıkta hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olacağı veya hangi hukukun uygulanacağı gibi kritik soruları beraberinde getirir.
Uluslararası ticaret sözleşmelerinde temel dayanak noktalarından biri CISG (Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması)‘dır. Eğer tarafların iş yerleri CISG’e taraf ülkelerdeyse ve sözleşmede aksi belirtilmemişse, bu antlaşma hükümleri doğrudan uygulanır. 2026 yılındaki güncel uygulamalarda, dijital ürünlerin ve sürdürülebilir üretim belgelerinin de bu sözleşmelerin kapsamına dahil edildiği görülmektedir.
Uluslararası Ticari Sözleşmelerde Temel Yapıtaşları
Bir sözleşmenin metni, sadece ticari şartları değil, aynı zamanda tarafların gelecekteki olası risklere karşı “hukuki kalkanlarını” da içermelidir. Başarılı bir uluslararası sözleşme şu unsurları barındırmalıdır:
Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme: Uyuşmazlık durumunda Türk hukuku mu yoksa karşı tarafın hukuku mu uygulanacak? Tahkim (Arbitration) bir çözüm yolu olarak seçilmeli mi?
Mücbir Sebep (Force Majeure): Savaş, pandemi, liman grevleri veya 2026’da sıkça karşılaşılan siber saldırılar gibi durumlar borcun ifasını nasıl etkiler?
Ödeme ve Teslim Şartları: Ödemenin akreditif (L/C) ile mi yoksa vesaik mukabili mi yapılacağı netleştirilmelidir.
Dil Seçimi: Sözleşme çift dilli hazırlanmışsa, hangi dilin üstün sayılacağı (Prevailing Language) mutlaka belirtilmelidir.
- Uluslararası Satım Sözleşmelerinde Temel Hususlar
Incoterms® 2020 Kullanımı: Malların hasar ve riskinin hangi noktada satıcıdan alıcıya geçeceği (EXW, FOB, CIF, DDP vb.) açıkça yazılmalıdır.
Malların Muayenesi ve Bildirim Süreleri: Alıcı, malları teslim aldığında ne kadar süre içinde ayıp ihbarında bulunmalıdır? CISG kapsamında bu süreler “makul süre” olarak tanımlansa da sözleşme ile netleştirilmesi güvenli yoldur.
Sınır Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM): 2026 itibarıyla AB’ye yapılan ihracatta karbon emisyon raporlaması kritik bir hal almıştır. Sözleşmelere, bu verilerin temini ve sorumluluğuna ilişkin maddeler eklenmelidir.
- Uluslararası Ticari Sözleşmelere Uzman Bir Bakış
Hukuki metinlerin sadece “çeviri” yoluyla hazırlanması, uluslararası ticarette yapılan en büyük hatalardan biridir. Örneğin, İngiliz hukukundaki “Warranty” kavramı ile Türk hukukundaki “Garanti” kavramı farklı sonuçlar doğurabilir.
Uzman bir bakış açısı, sözleşmeyi sadece kağıt üzerinde bırakmaz; o sözleşmenin uygulanabilirliğini (enforceability) sağlar. 2026 yılında artan yaptırım rejimleri (sanctions) ve ihracat kontrolleri göz önüne alındığında, tarafların “Compliance” (Uyum) taramalarından geçirilmesi ve sözleşmeye uyum maddelerinin (anti-corruption, anti-money laundering) eklenmesi hayati önem taşır.
- Uluslararası Ticari Sözleşme Örneği
Aşağıda, bir uluslararası satış sözleşmesinin temel iskeletini görebilirsiniz. Not: Bu bir şablondur; her ticari ilişki için özel olarak düzenlenmelidir.
INTERNATIONAL SALES CONTRACT
1. PARTIES:
- Seller: [Şirket Ünvanı / Adres / Vergi No – Türkiye]
- Buyer: [Company Name / Address / Tax ID – Country]
2. SUBJECT OF THE CONTRACT: Satıcı, aşağıda özellikleri belirtilen malları [Miktar ve Teknik Spesifikasyonlar] belirtilen bedel karşılığında Alıcıya teslim etmeyi taahhüt eder.
3. DELIVERY TERMS (INCOTERMS 2020): Mallar [Örn: CIF Hamburg Port] şartlarına göre teslim edilecektir. Hasar ve risk, malların gemi küpeştesini geçtiği anda Alıcıya devrolur.
4. PRICE AND PAYMENT: Toplam bedel [Tutar ve Para Birimi]’dir. Ödeme, malların sevkiyatından önce %30 peşin, kalan %70 ise “Irrevocable Letter of Credit” (Gayrikabili rücu akreditif) ile yapılacaktır.
5. CONFORMITY OF GOODS: Satıcı, malların sözleşmede belirtilen standartlara ve [Örn: CE, ISO] belgelerine uygun olduğunu garanti eder. Alıcı, teslimattan itibaren 10 iş günü içinde ayıp ihbarında bulunmalıdır.
6. GOVERNING LAW & ARBITRATION: İşbu sözleşme Türk Maddi Hukukuna tabidir. CISG hükümleri [uygulanacaktır / hariç tutulmuştur]. Anlaşmazlıkların çözümünde İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) kuralları geçerli olacaktır.
7. FORCE MAJEURE: Taraflar, kontrolü dışındaki olağanüstü durumlardan (doğal afet, savaş, siber savaş vb.) kaynaklanan gecikmelerden sorumlu tutulamaz.